Το οικόπεδο στο χωριό εξακολουθεί να χτίζει; Τι αλλάζει με τα νέα όρια οικισμών στη Νότια Κυνουρία

Νέα διαδικασία οριοθέτησης οικισμών, δυνατότητα υποβολής ενστάσεων και δικαιώματα ιδιοκτητών σε Πούλιθρα, Τυρό, Κοσμά και τα χωριά της ευρύτερης περιοχής του Λεωνιδίου.

Έχετε ένα οικόπεδο στο χωριό, το οποίο αγοράστηκε πριν από αρκετές δεκαετίες ή πέρασε στην οικογένεια από κληρονομιά. Στο συμβόλαιο περιγράφεται ως οικόπεδο εντός οικισμού, στο παλιό τοπογραφικό εμφανίζεται οικοδομήσιμο και, μέχρι σήμερα, δεν υπήρχε κάποιος ιδιαίτερος λόγος να αμφισβητήσετε ότι θα μπορούσατε κάποτε να χτίσετε σε αυτό.

Τι συμβαίνει, όμως, αν τα όρια του οικισμού επανακαθοριστούν και το ακίνητό σας βρεθεί εκτός αυτών ή υπαχθεί σε διαφορετική πολεοδομική ζώνη;

Το ερώτημα αυτό αποκτά πλέον ιδιαίτερη σημασία για χιλιάδες ιδιοκτήτες σε ολόκληρη την Ελλάδα, καθώς προχωρεί η διαδικασία επανακαθορισμού των ορίων οικισμών με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων. Πρόκειται για μια μεταβολή που μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη δυνατότητα ανέγερσης κατοικίας, αλλά και την εμπορική αξία, την πώληση και τη μελλοντική αξιοποίηση ενός ακινήτου.

Γιατί αλλάζουν τα όρια των οικισμών;

Το νέο πλαίσιο συνδέεται με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία ανέδειξε προβλήματα νομιμότητας στην οριοθέτηση οικισμών που είχε πραγματοποιηθεί κατά το παρελθόν με αποφάσεις αναρμόδιων διοικητικών οργάνων.

Με το Προεδρικό Διάταγμα που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 194/15.04.2025 καθορίστηκαν ενιαίοι κανόνες για την οριοθέτηση μικρών οικισμών, ενώ οι μεταγενέστερες νομοθετικές παρεμβάσεις, οι οποίες αποτυπώνονται πλέον και στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας (Ν. 5306/2026), εισήγαγαν πρόσθετες δυνατότητες για τη διατήρηση της οικιστικής αξιοποίησης ορισμένων περιφερειακών εκτάσεων.

Στην πράξη, η Πολιτεία επιχειρεί να διακρίνει τις περιοχές που συγκροτούν τον ιστορικό και πραγματικό οικιστικό ιστό από εκείνες που περιλήφθηκαν σε παλαιότερα όρια, χωρίς να πληρούν κατ’ ανάγκη τα σημερινά κριτήρια οριοθέτησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα ακίνητα εκτός των νέων ορίων χάνουν τη δυνατότητα δόμησης. Σημαίνει, όμως, ότι απαιτείται πλέον προσεκτικός έλεγχος των δεδομένων κάθε ιδιοκτησίας.

Τι προβλέπεται για τους μικρούς οικισμούς;

Η ισχύουσα νομοθεσία διακρίνει δύο βασικές περιπτώσεις για τους οικισμούς που είχαν οριοθετηθεί με πράξη αναρμόδιου οργάνου.

Οικισμοί έως 700 κατοίκους: Προβλέπεται η δυνατότητα καθορισμού Ζώνης Ανάπτυξης Οικισμού (Ζ.Α.Ο.), μέσω της οποίας μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμπεριληφθούν εκτάσεις που βρίσκονταν μέσα στα προγενέστερα όρια. Η νομοθεσία προβλέπει ελάχιστο εμβαδόν αρτιότητας που εξειδικεύεται από 500 έως 2.000 τ.μ. και απαιτήσεις προσώπου σε κοινόχρηστη οδό.

Οικισμοί από 701 έως 2.000 κατοίκους: Παρέχεται δυνατότητα καθορισμού Περιοχής Ειδικών Χρήσεων (Π.Ε.Χ.), στην οποία εφαρμόζονται διαφορετικές προϋποθέσεις, με προβλεπόμενα όρια αρτιότητας από 2.000 έως 4.000 τ.μ. και ιδιαίτερες απαιτήσεις οδικής πρόσβασης.

Η διάκριση έχει ουσιαστική σημασία, καθώς η απλή ένταξη ενός ακινήτου σε κάποια από τις παραπάνω περιοχές δεν αρκεί για να θεωρηθεί αυτομάτως οικοδομήσιμο. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η επιφάνεια, ο χρόνος δημιουργίας, το πρόσωπο σε νόμιμη κοινόχρηστη οδό, οι ειδικοί περιορισμοί και το περιεχόμενο του προεδρικού διατάγματος που θα εγκρίνει τη συγκεκριμένη οριοθέτηση.

Τι σημαίνουν οι αλλαγές για τα χωριά της Νότιας Κυνουρίας;

Το ζήτημα αφορά ιδιαίτερα την ευρύτερη περιοχή του Λεωνιδίου, όπου συναντούμε πολλούς μικρούς οικισμούς με παλαιά όρια και ιδιοκτησίες που έχουν μεταβιβαστεί από γενιά σε γενιά.

Πούλιθρα, Πέρα Μέλανα, Πελετά, Παλαιοχώρι, Κοσμάς, Πραγματευτής, Κουνουπιά και άλλοι οικισμοί της Νότιας Κυνουρίας αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα περιοχών στις οποίες ο νέος πολεοδομικός σχεδιασμός χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Μάλιστα, αρκετοί από αυτούς διαθέτουν και ειδικό καθεστώς προστασίας ως παραδοσιακοί οικισμοί, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεκτίμηση πρόσθετων περιορισμών κατά την εξέταση της οικοδομησιμότητας.

Ήδη, στο πλαίσιο της εκπόνησης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Νότιας Κυνουρίας, εξετάζονται δεδομένα που αφορούν τις δημοτικές ενότητες Λεωνιδίου, Τυρού και Κοσμά, καθώς και την οικιστική και χωρική οργάνωση της ευρύτερης περιοχής.

Αυτό δεν συνεπάγεται ότι έχουν ήδη μεταβληθεί τα όρια των συγκεκριμένων χωριών. Αναδεικνύει, ωστόσο, τη σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης και της παρακολούθησης των σχετικών διαδικασιών.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι μια οικογένεια έχει κληρονομήσει ένα οικόπεδο 1.500 τ.μ. στα όρια ενός μικρού οικισμού της Νότιας Κυνουρίας, το οποίο εμφανίζεται μέσα στην παλαιότερη διοικητική οριοθέτηση.

Εάν η νέα μελέτη δεν συμπεριλάβει το ακίνητο στον κύριο οικιστικό ιστό, θα πρέπει να εξεταστεί εάν αυτό μπορεί να υπαχθεί σε Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού ή σε άλλη επιτρεπόμενη πολεοδομική κατηγορία, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Ακόμη και στην περίπτωση που προβλέπεται τέτοια ζώνη, θα χρειαστεί να ελεγχθεί αν το ακίνητο διαθέτει το απαιτούμενο πρόσωπο σε κοινόχρηστη οδό, αν πληροί τις προϋποθέσεις αρτιότητας και αν υφίστανται πρόσθετοι περιορισμοί.

Το παράδειγμα δείχνει γιατί δύο γειτονικά ακίνητα, ακόμη και με παρόμοια επιφάνεια, μπορεί τελικά να αντιμετωπίζονται διαφορετικά από την πολεοδομική νομοθεσία.

Η προθεσμία των 30 ημερών και η νέα ψηφιακή διαδικασία

Σύμφωνα με τον δημοσιοποιημένο σχεδιασμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προετοιμάζεται νέα ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να εντοπίζουν τα προτεινόμενα όρια των οικισμών και να υποβάλλουν τεκμηριωμένες αντιρρήσεις.

Ο σχεδιασμός προβλέπει περίοδο 30 ημερών για την υποβολή ενστάσεων, ενώ αντίστοιχη προθεσμία δημοσιοποίησης προβλέπεται ήδη νομοθετικά στην περίπτωση αυτοτελούς διαδικασίας οριοθέτησης που κινείται από δήμο.

Η προθεσμία δεν έχει αρχίσει να τρέχει ενιαία για όλους τους ιδιοκτήτες. Η έναρξη και η εφαρμοστέα διαδικασία πρέπει να ελέγχονται με βάση την επίσημη ανάρτηση και τον τρόπο οριοθέτησης κάθε οικισμού.

Ο ιδιοκτήτης που θα διαπιστώσει ότι θίγεται από τη νέα χάραξη θα χρειαστεί να προσδιορίσει συγκεκριμένα το πρόβλημα και να το υποστηρίξει με τα κατάλληλα νομικά, διοικητικά και τεχνικά στοιχεία. Μια γενική διαφωνία με τα νέα όρια, χωρίς αντίστοιχη τεκμηρίωση, δεν επαρκεί.

Τι πρέπει να ελέγξουν από σήμερα οι ιδιοκτήτες;

Η προετοιμασία μπορεί να αρχίσει πριν από την ενεργοποίηση της νέας διαδικασίας, ιδίως για ακίνητα που βρίσκονται κοντά στα όρια ενός οικισμού.

Ο σχετικός έλεγχος περιλαμβάνει:

  1. Τίτλους ιδιοκτησίας και Κτηματολόγιο: Επιβεβαίωση του εμπράγματου δικαιώματος, του ΚΑΕΚ και της πραγματικής θέσης του ακινήτου.
  2. Παλαιές πράξεις οριοθέτησης: Αναζήτηση ΦΕΚ, εγκεκριμένων χαρτών και διοικητικών πράξεων που καθόριζαν το προηγούμενο καθεστώς.
  3. Τοπογραφικά και τεχνική τεκμηρίωση: Έλεγχο επιφάνειας, ορίων, αρτιότητας και νόμιμης πρόσβασης, σε συνεργασία με αρμόδιο μηχανικό.
  4. Ειδικούς περιορισμούς: Εξέταση τυχόν δασικού, αρχαιολογικού, περιβαλλοντικού ή άλλου προστατευτικού καθεστώτος.
  5. Νέα πολεοδομική μελέτη: Σύγκριση της προηγούμενης κατάστασης με την προτεινόμενη χάραξη και αξιολόγηση της ανάγκης υποβολής αντίρρησης.

Αξίζει να τονιστεί ότι η καταχώριση ενός ακινήτου στο Κτηματολόγιο αποδεικνύει την καταγεγραμμένη εμπράγματη κατάσταση, όχι όμως από μόνη της τη δυνατότητα δόμησης.

Αντίστοιχα, ακόμη και η επιτυχής υποβολή ένστασης δεν ισοδυναμεί με έκδοση οικοδομικής άδειας. Η τελική οριοθέτηση και οι εφαρμοστέοι όροι δόμησης αποκτούν κανονιστική ισχύ μέσα από τις προβλεπόμενες πράξεις θεσμοθέτησης.

Πριν από την πώληση, την αγορά ή την ανέγερση κατοικίας

Η σημασία των νέων ρυθμίσεων δεν περιορίζεται στους ιδιοκτήτες που επιθυμούν να χτίσουν άμεσα.

Αφορά εξίσου εκείνους που σκέφτονται να πουλήσουν ένα οικόπεδο, να προχωρήσουν σε γονική παροχή, να αποδεχθούν μια κληρονομιά ή να αγοράσουν ακίνητο με σκοπό την ανέγερση κατοικίας ή τη δημιουργία τουριστικής εγκατάστασης.

Στις περιπτώσεις αυτές, ο έλεγχος των τίτλων ιδιοκτησίας χρειάζεται να συνδυάζεται με την εξέταση του ισχύοντος πολεοδομικού καθεστώτος και των μεταβολών που βρίσκονται υπό διαμόρφωση.

Γιατί ένα ακίνητο μπορεί να έχει απολύτως τακτοποιημένους τίτλους, αλλά η δυνατότητα αξιοποίησής του να εξαρτάται από μια πολεοδομική εκκρεμότητα που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Πώς μπορεί να συμβάλει το Leonidio Legal

Το Leonidio Legal, με παρουσία στην Αθήνα και στο Λεωνίδιο, αναλαμβάνει τον νομικό έλεγχο ακινήτων στη Νότια Κυνουρία, την εξέταση τίτλων και κτηματολογικών εγγραφών, καθώς και την αξιολόγηση διοικητικών και πολεοδομικών ζητημάτων σε συνεργασία με αρμόδιους μηχανικούς.

Στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας οριοθέτησης, η νομική υποστήριξη μπορεί να περιλαμβάνει την εξέταση των προγενέστερων πράξεων, την αξιολόγηση των συνεπειών για συγκεκριμένη ιδιοκτησία και, εφόσον προκύπτει σχετική ανάγκη, την προετοιμασία τεκμηριωμένης παρέμβασης ή ένστασης προς την αρμόδια αρχή.

Το κρίσιμο δεν είναι απλώς αν ένα ακίνητο βρίσκεται σήμερα μέσα σε έναν οικισμό, αλλά αν και με ποιες προϋποθέσεις θα μπορεί να αξιοποιηθεί μετά την ολοκλήρωση του νέου πολεοδομικού σχεδιασμού.

Για τους ιδιοκτήτες που διαθέτουν ακίνητα στα όρια των οικισμών της Νότιας Κυνουρίας, ο έγκαιρος έλεγχος αποτελεί το ουσιαστικό πρώτο βήμα.

Leonidio Legal | Δίκαιο Ακινήτων – Κτηματολόγιο – Πολεοδομικά Ζητήματα

www.leonidiolegal.gr


Νομικό πλαίσιο: Π.Δ. 11/2025 (ΦΕΚ Δ΄ 194/15.04.2025), Ν. 5306/2026 (ΦΕΚ Α΄ 88/08.06.2026), ιδίως άρθρα 230, 233–235 και 244. Στοιχεία τοπικού πολεοδομικού σχεδιασμού: ΥΠΕΝ, Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο Δήμου Νότιας Κυνουρίας.